CO POTRAFISZ CZTEROLATKU?
Rozwój fizyczny i motoryczny:
- zmiany wzrostu i wagi ciała są znacznie mniejsze niż do tej pory;
- następuje wydłużenie ciała pod wpływem szybszego rośnięcia kończyn;
- pojawiają się nowe umiejętności, proste ruchy łączone są w kombinacje ruchowe, np. bieg i skok, bieg i kopnięcie piłki, chwyt i rzut piłką;
- dziecko jest coraz sprawniejsze i szybsze, w wykonywanych ruchach można zauważyć coraz większą koordynację;
- dość szybko biega, wspina się na drabinki;
- z chęcią jeździ na rowerze czy hulajnodze;
- podskakuje obunóż, na jednej nodze, z nogi na nogę, w miejscu i w przód;
- przeskakuje nad płaskimi przeszkodami (np. woreczkiem), wskakuje do środka (np. szafry);
- podrzucaną piłkę chwyta oburącz „przytulając” do siebie;
- potrafi przez chwilę stać na jednej nodze z otwartymi oczami;
- sprawnie przechodzi po ławeczce, potrafi przejść po linii, stawiając stopę za stopą;
- wchodzi i schodzi ze schodów stawiając nogi na przemian (trzymając się poręczy lub nie);
- czterolatek potrzebuje ogromnej ilości zabaw ruchowych oraz jak najwięcej możliwości do zaspokojenia swego głodu ruchu;
- słucha, rozumie i reaguje na polecenia w trakcie zabaw ruchowych;
- ustawia się w parach, kole, rzędzie, gromadce, rozsypce;
- ubiera się i rozbiera przy niewielkiej pomocy z zewnątrz;
- podejmuje próby zapinania guzików i zasuwania suwaków;
- samodzielnie korzysta z toalety, myje ręce i buzię, czyści samodzielnie zęby;
- przenosi wodę w kubku, nie rozlewając jej;
- odbija balonik, by nie spadł na podłogę (kilka razy);
- buduje i konstruuje z klocków;
- potrafi rozwinąć papierek z cukierka.
Rozwój społeczny i emocjonalny:
- dziecko 4-letnie nie potrafi długo skupić się na jednej wykonywanej czynności, często zmienia rodzaje aktywności;
- szybko przechodzi od jednej aktywności do drugiej, np. od układania puzzli do swobodnego rysowania, potem do zabawy z podziałem ról, itp.;
- często nie planuje zmiany aktywności, działa powodowane jakimś impulsem (coś go zaciekawi, chce być tam, gdzie jest wesoło, coś się dzieje...);
- potrafi poświęcić sporo czasu i energii na organizowanie miejsca zabawy: aranżacji miejsca, gromadzenia przedmiotów;
- potrafi zapamiętać i przestrzegać zasady gry.
- czterolatek często ma już swoje zainteresowania, ulubione zabawy, bądź rodzaje aktywności;
- łatwo nawiązuje kontakt z rówieśnikami;
- szuka pomocy i w sytuacjach konfliktowych, reaguje złością, płaczem, krzykiem;
- przewodzi w zabawie, lub podporządkowuje się, przyjmując na siebie różne role;
- przestrzega zawartych umów, jednak zdarza się ,że „łamie” ustalone zasady;
- potrafi stosować zwroty grzecznościowe;
- podpatruje kolegów, przygląda się im, obserwuje ich zachowania, sposoby zabawy i emocje;
- podpatruje sposoby rysowania, konstruowania z klocków, itp.;
- czterolatek rozpoznaje podstawowe emocje, coraz skuteczniej rozpoznaje i nazywa własne uczucia i ich przyczyny;
- większość swoich oczekiwań potrafi wyrazić słownie;
- odczuwa wyraźną potrzebę bycia członkiem grupy, spotykania się z kolegami;
- pojawiają się pierwsze sympatie i przyjaźnie;
- czterolatek wie, że w różnych miejscach panują różne zasady zachowania i należy dostosować się do nich.
Rozwój poznawczy, mowa:
- wzrasta zasób słownikowy dziecka, potrafi już wypowiedzieć prawie wszystkie głoski;
- używa przymiotników, rzeczowników, czasowników, przysłówków;
- czterolatek ma tendencje do tworzenia neologizmów (wypełniają one luki, gdy dziecko nie znajduje w swoim zasobie słów słownictwa na określenie jakiegoś obiektu);
- szybko zapamiętuje tekst wierszy i piosenek;
- uwaga u dziecka czteroletniego dziecka jest dowolna (przyciąga ją to, co dziecko interesuje i zaciekawia, bardzo łatwo ją rozproszyć), potrafi skoncentrować na 10 – 20 minut, ale gdy robi coś bardzo interesującego dla siebie potrafi być skupione znacznie dłużej;
- dziecko w tym wieku potrafi słuchać coraz dłuższych bajek, opowiadań;
- szczególną rolę w rozmowie z czterolatkiem odgrywają pytania, które służą nawiązaniu i podtrzymaniu kontaktu oraz zdobyciu informacji (4 - 5 roku życia to wiek pytań);
- wyobraźnia wydaje się nie mieć w tym wieku granic; pojawiają się wymyśleni towarzysze zabaw i różne wymyślone historie;
- niektóre 4 - latki wykazują zainteresowanie literami i cyframi, czasem umieją całkiem nieźle liczyć;
- dostrzega różnice między przedmiotami i rysunkami, a także wskazuje podobieństwa.
- definiuje przedmioty poprzez użytek, np. piłka jest do grania;
- zna nazwę miasta, w którym mieszka;
- wyodrębnia i nazywa części ciała człowieka;
- rozpoznaje zmiany zachodzące w przyrodzie i wiąże je z aktualną porą roku;
- określa podstawowe zjawiska atmosferyczne i wiąże je z aktualną porą roku;
- pamięta zbiór przedmiotów np. czterech i zauważa, którego brakuje;
- wyróżnia części roślin– łodyga, liście, kwiat, owoc, korzeń;
- posługuje się określeniami odnoszącymi się do kierunków w przestrzeni (przód tył, góra– dół, przed siebie– za siebie, w bok);
- posługuje się określeniami odnoszącymi się do położenia przedmiotów w przestrzeni (daleko– blisko, dalej– bliżej, wyżej– niżej) ;
- dokonuje globalnej oceny ilościowej, stosując określenia: mniej, więcej, tyle samo;
- stosuje określenia: cięższy, lżejszy, waży tyle samo;
- porównuje liczebność zbiorów łącząc w pary, posługuje się określeniem para;
- nazywa podstawowe figury geometryczne: koło, kwadrat, trójkąt;
- klasyfikuje przedmioty wg jednej lub więcej cech (przeznaczenia, wielkości, koloru);
- tworzy zbiory elementów pasujących do siebie ze względu na przeznaczenie, kolor lub kształt;
- odtwarza wzór za pomocą np. mozaiki geometrycznej;
- potrafi śledzić przebieg akcji i zaczyna dostrzegać związki przyczynowo – skutkowe i chronologiczne.
- ma spory zasób wiedzy i chce ją przekazywać, dlatego jest bardzo rozmowne i aktywne na zajęciach;
- omawiając ilustrację dziecko najpierw wymienia zawarte na niej obiekty, a potem (przy pomocy osoby dorosłej lub samodzielnie) dopowiada: jak wyglądają poszczególne osoby, przedmioty... co robią, jakie mają miny, a co za tym idzie, co czują.
Sprawność manualna:
- prawidłowo trzyma ołówek i kredkę, chociaż nadal może pojawiać się nieprawidłowy chwyt;
- można zauważyć pewniejszy chwyt kredki (i każdego innego narzędzia rysunkowego), właściwe napięcie mięśni dłoni a co za tym idzie - nacisk kredki na papier.
- dziecko rysuje to co wie, tak jak wie i na ile pozwalają mu jego umiejętności.
- czterolatek rysuje koła: małe i duże, trójkąty i czworoboki, krzyżyki, iksy, szyny, gwiazdki i coraz dokładniej koloruje swoje rysunki i kolorowani;
- potrafi narysować głowonoga, kwiat, serce, dom, słońce;
- potrafi poprawnie trzymać nożyczki i samodzielnie wycinać po narysowanej linii prostej, a przy wsparciu i bardziej skomplikowane kształty;
- chętnie modeluje z plasteliny, ciastoliny, innych mas plastycznych: tocząc kulki, wałeczki, łącząc je i nadając im kształty, tworzą ludziki i inne twory;
- coraz pewniej i precyzyjniej posługuje się pędzlem.
- czterolatek jest w stanie manipulować drobnymi elementami układanki, nawlekać koraliki na sznurek.
Czterolatki w różnym stopniu opanowują podane umiejętności. Każde dziecko rozwija się swoim własnym, indywidualnym tempem.
Natalia Wawrzeniuk
nauczyciel wychowania przedszkolnego
Literatura
- E. Gruszczyk-Kolczyńska - Wspomaganie rozwoju umysłowego czterolatków i pięciolatków, 2004
- M. Przetacznikowa-Gierowska, G. Makiełło-Jarża - Psychologia rozwojowa i wychowawcza wieku dziecięcego, 1985
- B. Harwas-Napierała, J. Trempała - Psychologia rozwoju człowieka, 2004
